www.fransvanschooten.nl

Workshops

Workshops over zonnewijzers zijn verzorgd in Nederland en Turkije. De afgelopen jaren zijn we uitgenodigd voor het Turkish Airlines Science Festival in Bursa, het Science Festival in Konya en het Bursa AstroFest. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met h.hietbrinkplanet.nl.

Workshops (Nederlands)

Workshops (English)

Astrolabe

Een astrolabe is een instrument waarmee je problemen kunt oplossen die te maken hebben met de positie van zon en sterren, zowel op het moment zelf als voor tijdstippen in het verleden of de toekomst. Je kunt bijvoorbeeld vaststellen op welk tijdstip de zon opkomt op je verjaardag, of hoe laat de zon dan ondergaat. De astrolabe vertelt je hoe hoog de zon staat om 11:00 op 30 december. Ook kun je ermee bepalen hoe laat het is als de ster Betelgeuse in het sterrenbeeld Orion kort boven de horizon staat. Met islamitische astrolabes kun je de gebedstijden bepalen, maar een zonnewijzer is een praktischer instrument. Je kunt er zelfs de gebedsrichting richting Mekka mee vinden, maar dat is wel een erg vergezochte toepassing.
Tegenwoordig kun je de antwoorden op dit soort vragen vinden op internet of met een handige app op je telefoon, maar toen er nog geen computers waren, gaf de astrolabe uitsluitsel, tenminste als je een goede had die paste bij je locatie.

De astrolabe is een oud instrument. In de Griekse tijd, dat wil zeggen voor het begin van de jaartelling, was de nodige wiskundige kennis aanwezig. De eerste beschrijvingen van een astrolabe dateren uit de zesde eeuw na de jaartelling. In het arabisch taalgebied wordt er over geschreven in de tiende eeuw, bijvoorbeeld door Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni. In musea liggen exemplaren uit die zelfde tijd. Vier eeuwen later verschijnen in West Europa de eerste astrolabes.

Vandaag is de astrolabe een historisch instrument en een geweldig hulpmiddel om de wiskunde achter de stereographische projectie en boldriehoeksmeting te doorgronden.

Hieronder staat een animatie van een astrolabe waarmee je stap voor stap ziet hoe de stereographische projectie werkt en hoe al die verschillende lijnen meetkundig geconstrueerd zijn.

 

top
 


Misvattingen

Een astrolabe toont niet de stand of de baan van de planeten. Een astrolabe toont de baan en positie van de zon en van de sterren. Daarom is het instrument van weinig waarde voor een astroloog die een horoscoop wil trekken.

Volgens David King is de astrolabe niet bedoeld voor navigatie en zeker niet voor navigatie op een schommelend schip. De mariners astrolabe is een wezenlijk en onvergelijkbaar ander instrument dat alleen de naam gemeenschappelijk heeft.

Een astrolabe is niet bedoeld om de breedtegraad mee uit te rekenen. Integendeel, iedere astrolabe is ontworpen voor een specifieke breedtegraad.

Een astrolabe is niet bedoeld om de richting naar Mekka te bepalen, hoewel dat met een hoop vernuft en handigheid wel kan.

Sommige astrolabes hebben lijnen die de gebedstijden aangeven. Met name de gebedstijden die gerelateerd zijn aan de lengte van de schaduw laten zich echter beter bepalen met een zonnewijzer.

 

top
 


Links naar relevante websites

Istanbul Museum of the History of Science and Technology in Islam

Catalogue of the Collection of Instruments of the Institute for the History of Arabic and Islamic Sciences: Astrolabes

animatie in volledig scherm

James E. Morrison: The Astrolabe

Richard Wymarc: The Astrolabe Project

David King: Islamic Astrolabes

David King: The Astrolabe 18.10.2018.pdf (zin en onzin over astrolabes)

 

Catalogus

In de catalogus van de collectie van instrumenten van The Institute for the History of Arabic and Islamic Sciences staan veel afbeeldingen en beschrijvingen.


top
 


Links naar animatie met Geogebra

Hieronder staan twee afbeeldingen van de animatie met Geogebra. Stapsgewijs wordt uitgelegd hoe alle lijnen, cirkels en krommen getekend kunnen worden. De animatie is instelbaar voor iedere tijdzone en breedtegraad.

1
Start animatie

top
 


1
Start animatie

top
 


 English  Turkish